സമസ്ത മുശാവറയിൽ അരനൂറ്റാണ്ട്; ജാമിഅയുടെ സാരഥ്യത്തിൽ കാൽനൂറ്റാണ്ട്-ഇനിയില്ല, ഇങ്ങനെയൊരാള്‍ | K. Alikutty Musliyar Obituary

പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ കർമസാരഥ്യവും ചുമലിലേറ്റി, അറിവിന്റെയും വിനയത്തിന്റെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ ഒരു യുഗപ്രഭാവനാണ് ചരിത്രത്തിലേക്കു മറയുന്നത്(K. Alikutty Musliyar Obituary). സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എന്ന പണ്ഡിത സഭയുടെ കേന്ദ്ര മുശാവറയിൽ അരനൂറ്റാണ്ടോളം നിർണായക സാന്നിധ്യമായിരിക്കുകയും, കേരളീയ ഇസ്ലാമിക പ്രബോധന രംഗത്തെ അക്ഷരക്കളരിയായ പട്ടിക്കാട് ജാമിഅ നൂരിയ്യയുടെ സാരഥ്യത്തിൽ കാൽനൂറ്റാണ്ട് തികയ്ക്കുകയും ചെയ്ത പ്രൊഫ. കെ. ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാരുടെ വേർപാട് കേവലം ഒരു വ്യക്തിയുടെ നിര്യാണമല്ല; മറിച്ച് കേരള മുസ്ലിം പൊതുമണ്ഡലത്തിലെ ഒരു ചരിത്ര അധ്യായത്തിന്റെ സാന്ദ്രമായ വിരാമമാണ്. അഗാധമായ ജ്ഞാനം കൊണ്ടും അതിസൂക്ഷ്മമായ ജീവിതം കൊണ്ടും തലമുറകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും പ്രബുദ്ധരാക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു വിളക്കുമാടം. സമാനതകളില്ലാത്ത ഒരു പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അവസാന ശേഷിപ്പുകൂടി അതോടൊപ്പം ഓർമയിൽ മറയുന്നു.

പാണ്ഡിത്യവും ലാളിത്യവും ഒത്തുചേർന്ന അപൂർവ പ്രതിഭ | K. Alikutty Musliyar Obituary

പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പ്രൗഢിയും പ്രതിഭാധനത്വത്തിന്റെ പകിട്ടും ഒത്തുചേരുമ്പോഴും ലാളിത്യത്തിന്റെ എളിമ കൈവിടാതെ ജീവിക്കാൻ സാധിച്ചു എന്നതാണ് ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാരെ വേറിട്ടു നിർത്തിയത്. പാരമ്പര്യ പ്രഭാവത്തിന്റെ പീഠങ്ങളിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും സാധാരണക്കാരനിൽ സാധാരണക്കാരനായി ഇറങ്ങിജീവിക്കാനും ആളുകൾക്കിടയിൽ കലർന്നു ജീവിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മടിയുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

1945-ൽ മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വേങ്ങരയ്ക്കടുത്ത് മൂസ ഹാജി ബിയ്യാത്തു കുട്ടി ദമ്പതികളുടെ മൂത്തമകനായാണ് ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാരുടെ ജനനം. ഏഴാം വയസ്സിൽ വല്യുപ്പ ആലി ഹാജിയിൽ നിന്നാണ് ഖുർആൻ പഠനത്തിന് തുടക്കമിടുന്നത്. തുടർന്ന് അറിവിന്റെ ദാഹവുമായി അദ്ദേഹം അക്കാലത്തെ പ്രശസ്തമായ ദർസുകളിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു. നാല് വർഷത്തോളം സൈദാലി മുസ്ലിയാരുടെ ഇരുമ്പുഴി ദർസിൽ പഠനം, വാളപുരം കെ.ടി. മുഹമ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ പുത്തനങ്ങാടി ദർസിൽ നാല് മാസം, മൊയ്തീൻ മുസ്ലിയാരുടെ പടിഞ്ഞാറ്റുമുറി ദർസിൽ അഞ്ച് മാസം, കായി മുസ്ലിയാർ ദർസ് നടത്തിയിരുന്ന അരിപ്രയിൽ മൂന്ന് വർഷം, ബാപ്പുകുട്ടി മുസ്ലിയാരുടെ പടിഞ്ഞാറ്റുമുറി ദർസിൽ മൂന്നര വർഷം… അങ്ങനെ പോകുന്നു ആ വൈജ്ഞാനികാന്വേഷണത്തിന്റെ കാലം.

ജ്ഞാനസമ്പാദനത്തിന്റെ ഈ പ്രാരംഭഘട്ടത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിൽ ആത്മീയ-നേതൃത്വ ഗുണങ്ങൾ തെളിഞ്ഞുനിന്നു. പതിനാലാം വയസ്സിൽ സ്വന്തം നാട്ടിൽ ഖതീബ് സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുകയും അക്കാലയളവിൽ എട്ട് ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന വഅള് പരമ്പരയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അപാരമായ ധാരണാശേഷിയെ വെളിവാക്കുന്നു. ഇരുപതാം വയസ്സിൽ സ്വന്തം നാട്ടിൽ ഖാസിയായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു എന്നത് ആ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം കൈവരിച്ച പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

ജാമിഅ നൂരിയ്യയിലെ പഠനവും ഗുരുശ്രേഷ്ഠരും | K. Alikutty Musliyar Obituary

പടിഞ്ഞാറ്റുമുറി ദർസിലെ പഠനത്തിന് ശേഷമാണ് പ്രൊഫ. കെ. ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർ പട്ടിക്കാട് ജാമിഅ നൂരിയ്യ അറബിക് കോളേജിൽ എത്തുന്നത്. ജാമിഅയിലെ നാല് വർഷത്തെ പഠനകാലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ വലിയ വഴിത്തിരിവുകൾക്ക് നിദാനമായി. കേരളീയ മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ അനിഷേധ്യ നേതാക്കളായ ശംസുൽ ഉലമ ഇ.കെ അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, കോട്ടുമല അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ എന്നിവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.

ഉമറലി ശിഹാബ് തങ്ങൾ, സി.കെ.എം സ്വാദിഖ് മുസ്ലിയാർ, വില്ല്യാപ്പള്ളി ഇബ്രാഹീം മുസ്ലിയാർ, ഏലംകുളം മൊയ്തീൻ മുസ്ലിയാർ, മുക്കം മോയിൻ മോൻ ഹാജി, സയ്യിദ് അലി ബാഫഖി തങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരായിരുന്നു അവിടെ സഹപാഠികൾ. കുമരംപുത്തൂർ കുഞ്ഞലവി മുസ്ലിയാർ, കെ.സി ജമാലുദ്ദീൻ മുസ്ലിയാർ, വെല്ലൂർ അബൂബക്കർ ഹസ്രത്ത്, കാടേരി മുഹമ്മദ് മുസ്ലിയാർ തുടങ്ങിയ മഹാപണ്ഡിതർ ഗുരുക്കളും.

1968-ൽ ഫൈസി ബിരുദം നേടി പുറത്തിറങ്ങിയ ശേഷമാണ് അവിസ്മരണീയമായ ഒരു സംഭവം നടക്കുന്നത്. മലപ്പുറത്തിനടുത്ത മീനാർകുഴിയിൽ ദർസ് നടത്താനായി എത്തിയ, താടിയോ മീശയോ ഇല്ലാത്ത, വാൽതലപ്പാവുകാരനായ ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാരെ കണ്ട് സംശയാലുക്കളായ നാട്ടുകാർ കോട്ടുമല അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാരുടെ അടുത്ത് പരാതിയുമായി എത്തി. എന്നാൽ, ശിഷ്യന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തെയും ആന്തരിക വെളിച്ചത്തെയും കൃത്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ കോട്ടുമല നൽകിയ മറുപടി അർഥഗർഭമായിരുന്നു: ”പുറമെയല്ല വേണ്ടത്, ഉള്ളാണ് ഉണ്ടാവേണ്ടത്. അവൻ അവിടെ നിൽക്കട്ടെ.”

ഗുരുവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ സത്യമായി പുലർന്നു. തുടർന്ന് എട്ട് വർഷത്തോളം മീനാർകുഴിയിൽ ദർസ് നടത്തിയ ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർ തന്റെ പാണ്ഡിത്യം കൊണ്ടും സ്വഭാവമഹിമ കൊണ്ടും അവിടുത്തെ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയം കവർന്നു.

ഭാഷാ പാണ്ഡിത്യവും ആഗോള തലത്തിലേക്കുള്ള ചുവടുവെപ്പും | K. Alikutty Musliyar Obituary

ഒരാഴ്ച മാത്രം സ്‌കൂൾ പഠനം നടത്തിയ പ്രൊഫ. ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർ, പിന്നീട് ബഹുഭാഷകളിൽ കൈവരിച്ച അപാരമായ പ്രാവീണ്യം ആരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. ജാമിഅ നൂരിയ്യയിൽ പഠിക്കുന്ന കാലത്ത് സഹപാഠിയായ സയ്യിദ് ഉമറലി ശിഹാബ് തങ്ങളിൽനിന്നാണ് അദ്ദേഹം ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ അഭ്യസിക്കുന്നത്. തങ്ങളെ ഗുരുവായി സ്വീകരിച്ച് പഠനം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം വൈകാതെ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ അത്യുന്നതി കൈവരിച്ചു. ജാമിഅയിൽ ശനിയാഴ്ചകളിൽ കെ.പി ഉസ്മാൻ സാഹിബ് നടത്തിയിരുന്ന ക്ലാസുകളിലൂടെ ഉർദു ഭാഷയും സ്വായത്തമാക്കി.

അറബി, ഇംഗ്ലീഷ്, ഉർദു, മലയാളം ഭാഷകളിൽ ഒരുപോലെ പ്രഭാവം ചെലുത്താൻ സാധിച്ചതോടെ സമസ്തയുടെ അതിരുകൾ കടന്ന ആഗോള മുഖമായി അദ്ദേഹം മാറി.

സമസ്തയുടെ ആഗോള മുഖം: അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിലെ നിറസാന്നിധ്യം | K. Alikutty Musliyar Obituary

കേരളത്തിന്റെ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് ഇസ്ലാമിക പാണ്ഡിത്യത്തെയും സുന്നീ ആശയങ്ങളെയും സമർത്ഥമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ പ്രൊഫ. ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർക്ക് സാധിച്ചു. പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര ഇസ്ലാമിക കൂട്ടായ്മയായ മുസ്ലിം വേൾഡ് ലീഗിന്റെ (റാബിത്വ) കീഴിലുള്ള ‘ഇസ്ലാമിക് ഫിഖ്ഹ് കൗൺസിൽ’ അംഗമായി ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിക്കാനായത് ആ മികവ് കൊണ്ടുമാത്രമായിരുന്നു.

1978ൽ ഹൈദരാബാദിലെ സെൻട്രൽ ഇംഗ്ലീഷ് ആൻഡ് ഫോറിൻ ലാംഗ്വേജസ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുടെ(ഇഫ്‌ലു) സിലബസ് രൂപീകരണ കമ്മിറ്റിയിൽ കേന്ദ്ര മാനവവിഭവശേഷി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അംഗമായി. 2008ൽ ഈജിപ്തിലെ അൽ അസ്ഹർ സർവകലാശാലയിൽ നടന്ന അസ്ഹർ പൂർവ വിദ്യാർത്ഥി സംഗമത്തിൽ മുഹമ്മദലി ശിഹാബ് തങ്ങൾക്ക് പകരക്കാരനായി പങ്കെടുത്ത് പ്രബന്ധം അവതരിപ്പിച്ചു.

അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ നടക്കുന്ന സൂഫീ സമ്മേളനങ്ങളിലും കർമശാസ്ത്ര വേദികളിലും നിറസാന്നിധ്യമായിരുന്നു ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർ. 2011-ൽ ലിബിയയിൽ മുഅമ്മർ ഗദ്ദാഫിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന അന്താരാഷ്ട്ര സൂഫീ സമ്മേളനത്തിലും, 2012-ൽ മൊറോക്കോയിൽ നടന്ന സമ്മേളനത്തിലും, തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യമായ സെനഗലിൽ നടന്ന സമ്മേളനങ്ങളിലും തസവ്വുഫ് ആധാരമായുള്ള അപൂർവ പ്രബന്ധങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധ നേടി.

1986-ൽ ഹൈദരാബാദിൽ നടന്ന ‘ആധുനിക പ്രശ്‌നങ്ങളും ഇസ്ലാമിക കർമശാസ്ത്രവും’ എന്ന അന്താരാഷ്ട്ര ഇസ്ലാമിക സെമിനാർ, 1989-ൽ നടന്ന ‘അറബി-പേർഷ്യൻ പാഠ്യപദ്ധതികളുടെ പുനർഘടന’ ദേശീയ സെമിനാർ, 1998-ൽ കേരള യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ റെഫ്രഷർ കോഴ്‌സ് എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്.

സംഘാടനത്തിന്റെ മാതൃക | K. Alikutty Musliyar Obituary

1970-ൽ പെരിന്തൽമണ്ണ താലൂക്ക് സമസ്ത ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായാണ് അദ്ദേഹം സംഘടനാ രംഗത്തേക്ക് സജീവമായി വരുന്നത്. തുടർന്നുണ്ടായ വളർച്ച സമസ്തയുടെയും സുന്നീ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ചരിത്രത്തോട് ചേർന്നുള്ളതായിരുന്നു. 1976-ൽ മലപ്പുറം ജില്ലാ സമസ്ത ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറിയായി. 1978 മുതൽ പട്ടിക്കാട് ജാമിഅ നൂരിയ്യ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയായ ‘ഓസ്‌ഫോജ്‌ന’ ജനറൽ സെക്രട്ടറി.

1986ൽ സമസ്ത കേന്ദ്ര മുശാവറ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1992 മുതൽ 2016 വരെ സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി സുന്നി യുവജന സംഘത്തെ(എസ്‌വൈഎസ്) നയിച്ചു. 2010ൽ സമസ്ത കേന്ദ്ര കമ്മറ്റി ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറിയായി. 2016ൽ ചെറുശ്ശേരി സൈനുദ്ദീൻ മുസ്ലിയാരുടെ വിയോഗത്തിനു ശേഷം സമസ്തയുടെ ജനറൽ സെക്രട്ടറി പദവിയിലുമെത്തി.

ഹജ്ജ് കമ്മിറ്റികളിലെ സാരഥ്യം | K. Alikutty Musliyar Obituary

പൊതുഭരണ മേഖലയിൽ പ്രൊഫ. കെ. ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർ ഉണ്ടാക്കിയ മുദ്രകൾ അനന്യമാണ്. 2003 മുതൽ 2006 വരെ കേരള സംസ്ഥാന ഹജ്ജ് കമ്മിറ്റി ചെയർമാനായും, 2006 മുതൽ 2009 വരെ കേന്ദ്ര ഹജ്ജ് കമ്മിറ്റി വൈസ് ചെയർമാനായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. മന്ത്രിയല്ലാത്ത ഒരാൾ കേരള ഹജ്ജ് കമ്മിറ്റിയുടെ ചെയർമാൻ പദവിയിൽ എത്തുന്നത് ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായായിരുന്നു. ഹജ്ജ് തീർത്ഥാടകർക്കായുള്ള സേവനങ്ങൾ ആധുനികവൽക്കരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വഹിച്ച പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്.

പ്രിൻസിപ്പലായും മാർഗദർശിയായും: ജാമിഅ നൂരിയ്യയുടെ കാൽനൂറ്റാണ്ട് | K. Alikutty Musliyar Obituary

1979-ൽ ജാമിഅ നൂരിയ്യയിൽ അധ്യാപകനായി ചേർന്ന ഉസ്താദ്, 2003-ൽ പ്രിൻസിപ്പൽ (ശൈഖുൽ ജാമിഅ) സ്ഥാനത്തേക്ക് അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. കാൽനൂറ്റാണ്ടോളം ജാമിഅയുടെ സാരഥിയായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം ആയിരക്കണക്കിന് ഫൈസിമാർക്കാണ് വിജ്ഞാനം പകർന്നുനൽകിയത്. സമസ്തയുടെ ആശയപരമായ അടിത്തറ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രാപ്തരാക്കാനും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിച്ചു.

ഇതിനുപുറമെ കേരളത്തിലുടനീളമുള്ള ഒട്ടനവധി പ്രമുഖ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അമരക്കാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വെട്ടത്തൂർ അൻവാറുൽ ഹുദാ ഇസ്ലാമിക് കോംപ്ലക്‌സ് ജനറൽ സെക്രട്ടറി, തിരൂർക്കാട് അൻവാറുൽ ഇസ്ലാമിക് വിദ്യാഭ്യാസ കോംപ്ലക്‌സ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ്, പൊന്നാനി മഊനത്തുൽ ഇസ്ലാം അറബിക് കോളേജ് പ്രസിഡന്റ്, വടകര ഹുജ്ജത്തുൽ ഇസ്ലാം ഇസ്ലാമിക് കോംപ്ലക്‌സ് പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന മുസ്ലിം ഓർഫനേജ് കോ ഓർഡിനേഷൻ കമ്മിറ്റി വൈസ് പ്രസിഡന്റ് തുടങ്ങി വിവിധ പദവികൾ അലങ്കരിച്ചു. നൂറുകണക്കിനു മഹല്ലുകളുടെ ഖാസിയായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.

ഗ്രന്ഥരചനയും മാധ്യമ പ്രവർത്തനവും | K. Alikutty Musliyar Obituary

പണ്ഡിതനും പ്രാസംഗികനും ഭരണാധികാരിയും മാത്രമായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം; സജീവമായ എഴുത്തുപുരയുടെ ഉടമ കൂടിയായിരുന്നു. സുന്നി യുവജന സംഘത്തിന്റെ മുഖപത്രമായ സുന്നി അഫ്കാർ വാരിക, സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ മുഅല്ലിമീൻ പ്രസിദ്ധീകരണമായ അൽ മുഅല്ലിം മാസിക, അന്നൂർ അറബി മാസിക, തിരൂർക്കാട് ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഡാറ്റാ നെറ്റ് പുറത്തിറക്കുന്ന ‘മുസ്ലിം ലോകം’ ഇയർ ബുക്ക് എന്നിവയുടെ മുഖ്യ പത്രാധിപരായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.

2014 മുതൽ ‘സുപ്രഭാതം’ ദിനപത്രത്തിന്റെ വൈസ് ചെയർമാനായി പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു. ‘കേരള മുസ്ലിം ഡാറ്റാബാങ്ക്’ വെബ്പോർട്ടലിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായിരുന്നു.

പ്രധാന കൃതികൾ:

1. ഇൻതിദാറുൽ മഫ്ഖൂദ്(അറബി കർമശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥം)
2. ആഗോളതലത്തിൽ ഇസ്ലാമിക മുന്നേറ്റം
3. പുണ്യഭൂമിയിലേക്ക്
4. ഫലസ്തീൻ: ജൂതർക്കെന്തവകാശം?
5. ദിക്‌റുകൾ
6. മുസ്ലിം ലോകം (1421, 1423, 1425 പതിപ്പുകൾ)

വിടപറയുന്നത് ഒരു യുഗം | K. Alikutty Musliyar Obituary

കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം നവോത്ഥാന സഭയായ സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമയുടെ അമ്പത് വർഷത്തെ ചരിത്രപരമായ തീരുമാനങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാവുകയും അതിന് ദിശാബോധം നൽകുകയും ചെയ്ത പണ്ഡിതരിൽ അവസാനത്തെ കണ്ണിയാണ് പ്രൊഫ. കെ. ആലിക്കുട്ടി മുസ്ലിയാർ. വിയോജിപ്പുകളിലും സമവായത്തിന്റെ ഭാഷ കണ്ടെത്തിയ സമചിത്തതയുടെ പ്രതീകമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

പട്ടിക്കാട് ജാമിഅ നൂരിയ്യയുടെ തിരുമുറ്റത്തും, സമസ്തയുടെ മുശാവറപ്പന്തലിലും, അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിലും ഒരുപോലെ തിളങ്ങിനിന്ന ആ ജ്ഞാനവെളിച്ചം അണയുമ്പോൾ, കേരള മുസ്ലിം സമൂഹം കൈകോർത്തുനിന്ന ഒരു വലിയ കാലഘട്ടത്തിനാണ് തിരശ്ശീല വീഴുന്നത്. അറിവും വിനയവും സമന്വയിപ്പിച്ച ആ ജീവിതം വരുംതലമുറകൾക്ക് എന്നും വഴികാട്ടിയായി നിലകൊള്ളും.